RADYOLOJİ GÖRÜNTÜLEME EKİBİMİZ

mamogrfi
Doç.Dr. Ayşin PURBAGER
Uzm.Dr. Hülya ASLAN
Radyoloji Teknikeri Cansu SAĞBİLİ
Radyoloji Teknikeri Dilara AKKAYA
Hemşire Fatoş DONBALOĞLU
Hemşire Hülya ÖZDEMİR

Meme kanseri taraması nasıl yapılır?

Meme kanseri taraması, mamografi denilen memenin filmi çekilerek yapılır. Mamografi, memenin filminin çekilerek, kanserin erken dönemde saptanmasına yardımcı olan bir yöntemdir. Bu yöntemle, toplumda belirli bir yaşın üstündeki tüm kadınların meme filmi çekilerek, meme kanseri erken evrede yakalanmaya çalışılır. Bu şekilde toplumda, hiçbir yakınması olmayan kadınlara, mamografi çekilerek meme kanseri taramasının yapıldığı mamografiye, tarama mamografisi denir. Tarama mamografisi, dünyada en yaygın kullanılan meme kanseri erken tanı yöntemidir.

Mamografi nasıl bir tetkik?

İlaç veriliyor mu?

Ağrılı bir tetkik mi?

Mamografi, düşük dozda x ışını ile çekilen özel bir meme röntgen filmidir. Memede muayene ile saptanamayacak kadar küçük anormalliklerin tespit edilmesi amacı ile çekilir. Mamografinin gerçek değeri budur. Çünkü bu sayede, hastalık muayene ile tespit edilebilecek safhadan önce saptanır.
Mamografi çekimi sırasında ilaç kullanılmaz, iğne yapılmaz.

Kişinin durumuna göre, özellikle fibrokistik memelerde ve adete yakın dönemde hassasiyet olabilir. Bu bayanlara en az düzeyde kompresyon uygulanarak ağrı azaltılır.

 Mamografi çekimi için bir hazırlık gereklimidir?

Mamografi çekimi için hiçbir ön hazırlığa gerek yoktur. Mamografi çekilirken meme, iki tabaka arasında birkaç saniye hafifçe sıkıştırılır. Bu nedenle memelerin en az hassas olduğu zamanda mamografi çekilmesi, özellikle memeleri hassas kadınlara önerilmektedir. Adet bitimini takip eden hafta, memelerin hassasiyetinin en az olduğu zamandır.Adetin günü ile mamografik görüntü kalitesi arasında ise bir ilişki mevcut değildir.
Mamografi çekilirken belden yukarısı çıplaktır. Bu nedenle çekime gelirken iki parça elbise giyilmesi önerilir. Bu sayede çekim sırasında belden üstü kolaylıkla çıkartılabilir. Filmi etkileyebileceğinden, koltuk altlarına deodorant, talk pudrası, losyon gibi şeyler sürülmemelidir.

Mamografi çektirmenin riski var mı?

Mamografi; X ışını kullanarak, memenin röntgenini çeken özel bir alettir. İki ayrı pozisyonda toplam dört adet film çekilir. Dozu standartlara uygun mamografinin vereceği zarar ihmal edilecek kadar düşüktür.

Dijital mamografi cihazlarında verilen ışın miktarı klasik sistemlere göre daha da düşüktür.
Mamografi hangi sıklıkla çekilmelidir?

Ülkemizin ulusal meme kanseri 2010 toplantısında 40 yaştan sonra her yıl düzenli aralıklarla en az 70 yaşına kadar tarama mamografisi yapılması kararı verilmiştir. 70 yaş üstünde ise kadının mamografi çektirmesine mani bir hastalığı olmaması durumunda ise yılda veya iki yılda bir tavsiye edilmektedir.

Mamografi tüm meme kanserlerini ortaya koyar mı?

Hayır. Mamografi memenin veya kanserin yapısına bağlı nedenlerle meme kanserlerinin bir kısmını optimal şartlarda yapılsa bile gözden kaçırabilmektedir.
Gözden kaçırma oranını düşürmek için yoğun fibrokistik yapılı memelerde, mamografiye ek olarak ultrasonografi ile kontrol yapılmaktadır.

 Dijital Mamografi

Meme görüntülemesinde yeni bir teknoloji olan Dijital Mamografi, artık meme hastalıklarının teşhisinde ve meme kanseri taramasında temel tanı yöntemi olmuştur. Klasik mamografiden farklı olarak, elektronik algılayıcılar kullanarak dijital ortamda görüntüler elde edilir. Daha sonra bu görüntüler yüksek çözünürlüklü özel monitörlere sahip iş istasyonunda değerlendirilmektedir. Bu iş istasyonunda, büyütme, ölçüm ve kullanılan X-ışının dozuna bağlı olmadan kontrast ayarı gibi bir çok işlem yapılmaktadır.

Bir meme kanseri el ile saptanacak büyüklüğe ortalama 8-10 yılda gelmektedir.  Mamografi ile meme kanseri ele gelmeden yaklaşık 3-4 yıl önce yakalanabilmektedir. Ele gelmeden yakalanan meme kanserlerinde meme alınmadan tedavi şansı ve sağ kalım çok yüksektir. Kırk yaşından sonra kadınların düzenli mamografiler ile hiçbir yakınması olmasa da meme kanserinin taramaları yaptırmaları gereklidir.

Merkezimizde mamografiler dünyanın en az ışın veren tam alanlı (full field) dijital mamografi sistemiyle, meme görüntülemesinde uzman kişilerce yapılmaktadır.

Eski mamogramlar ile karşılaştırma meme kanserinin erken yakalanmasında çok önemlidir. Merkezimizde yapılan tüm mamografiler PACS sistemimizde dijital ortamda saklanmakta ve başka fiziksel mekanlarda yedeklenmektedir. Bu sayede yeni tetkikler eski tetkikler ile karşılaştırılarak rapor edilmektedir.

Merkezimizde ayrıca meme Manyetik Rezonans Görüntüleme tetkiki, mamografi ve ultrasonografi eşliğinde meme işaretlemesi ve iğne biyopsileri de yapılmaktadır.

 Tarama Mamografisi neden önemlidir?

Meme kanseri kadınlarda ölüm oranı en yüksek kanser türüdür. Kadınların 70 yaşına kadar %13’ünde meme kanseri gelişme riski vardır. Kanserin kitle haline gelmesi birkaç yıl veya daha uzun sürebilir. Tümör erken dönemde herhangi bir şikayete neden olmayabilir. Eğer bu aşamada yakalanırsa tedavi şansı çok yüksektir. Tarama mamografisinin amacı, kitlenin hastanın veya muayene eden doktorun eline gelecek boyuta ulaşmadan yakalanmasıdır. Tarama mamografisinin düzenli olarak yapıldığı ülkelerde meme kanserine bağlı ölümlerde % 30 oranında azalma görülmektedir.

Bir kadın kaç yaşında ve ne sıklıkla mamografi çektirmelidir?

40 yaşından sonra her kadın yılda bir kez mamografi çektirmelidir. Daha genç yaşlarda tarama ise klinik muayene ile gerek görüldüğünde yapılabilir. Yüksek risk grubundaki genç kadınlar da aile ve yakın akrabalarda meme kanseri varsa mamografi ile tarama aile ve yakının kanser tanısı aldığı yaşın 10 yıl öncesinden başlamalıdır. Aile riski taşıyanlarda 30 yaşından itibaren mamografi çekilmeli, buna ek olarak ultrasonografi ve MR inceleme de yapılmalıdır.

Dijital Mamografinin geleneksel mamografiden farkı nedir?

Hem geleneksel mamografi de hem de dijital mamografide üstte bir X ışını tüpü, altta ise meme dokusunun üzerinde sıkıştırıldığı bir plaka vardır. Klasik mamografide X-ışını memeyi geçerek filme ulaşır. Dijital mamografide X ışını memeyi geçtikten sonra yüksek çözünürlüklü elektronik detektörler tarafından algılanır ve görüntüler önce dijital ortamda elde edilir. Bu görüntüler yüksek çözünürlüklü büyük monitörlerde incelenir.

 Dijital mamografinin üstünlükleri nelerdir?

Çalışmalar dijital mamografi cihazları ile yoğun fibrokistik meme yapısında meme kanseri atlama oranının analog sistemlere göre daha düşük olduğunu göstermiştir. Ayrıca özellikle tam alanlı dijital mamografi sistemlerinde tetkik için verilen ışın miktarında da belirgin düşüş olmaktadır.

İnceleme süresi kısadır. Çekimden sonraki 1 dakika içinde görüntüler ekrandan izlenebilir. Radyasyon dozu klasik mamografiden daha düşük görüntü kalitesi daha yüksektir. Mikrokalsifikasyon (küçük kireçlenme odakları) ve küçük lezyonlar daha kolay ayırt edilebildiğinden fibrokistik meme dokusunu değerlendirmeyi kolaylaştırmaktadır. Ayrıca görüntüler dijital ortamda arşivlenmekte ve dijital olarak aktarılabilmektedir.

 Mamografi çekimi öncesi nasıl bir hazırlık gerekir?

Herhangi bir ön hazırlık gerekmez. Mamografi çekimi için ideal zaman adet dönemi bittikten sonraki ilk hafta olmakla birlikte diğer günlerde de çekilebilir. İncelemenin yapılacağı gün deodorant veya pudra kullanılmamalıdır. Hasta gelirken, varsa eski mamografilerini mutlaka yanında getirmelidir. Eski ve yeni filmler arasında meme dokusundaki küçük bir değişiklik kanser belirtisi olabilir. Eski filmlerde de aynı şekilde var olduğu düşünülen bir lezyonun iyi huylu olduğu söylenebilir. Böylelikle hasta gereksiz bir biyopsiden kurtulmuş olur.

Mamografi çekimi nasıl yapılır?

Mamografi çekiminde meme 2 plastik tabaka arasında sıkıştırılarak genellikle 2 farklı pozisyonda görüntü elde edilir. Sıkıştırmanın nedeni hastanın hareketini azaltmak, daha keskin görüntü oluşturabilmek ve düşük doz radyasyon kullanabilmektir. İnceleme sırasında uygulanan baskı nedeni ile memelerde ağrı hissedilebilir. Kısa sürede ağrı kendiliğinden geçecektir. Çekimler deneyimli bayan mamografi teknisyenleri tarafından gerçekleştirilir. Çekim odasında teknisyen ve hastadan başka kimse bulunmaz. Hastanemizde işlem bayan teknisyenler tarafından yapılmaktadır.

Mamografi sırasında alınan radyasyonun riski var mıdır?

Meme kanserinin sıklığı ve erken tanının önemi düşünüldüğünde radyasyonun riski önemsiz kalmaktadır. Alınan doz çok düşük olup kanıtlanmış herhangi bir zararı yoktur. Bu çekim sırasında alınan ortalama doz, 0.7 mSv olup bu doz normal günlük hayatta 3 ay içerisinde çevreden de alınmaktadır.

Mamografi ile bütün meme kanserleri saptanabilir mi?

Dijital mamografi meme kanserinin teşhisinde en başarılı yöntemdir. Ancak kitlelerin bir kısmı mamografi ile görülememektedir. Özellikle meme dokusu yoğun olanlarda küçük kitleleri görmek zordur. Bu tip meme yapısı olan kadınlarda mamografi ile birlikte ultrasonografi, gerekirse MR da yapılması önerilmektedir.

Dijital Mamografi ve Tomosentez

Memenin düzenli aralıklarla mamografi ile taranması meme kanserine bağlı ölümleri önemli ölçüde azaltmıştır. Ancak mamografi henüz mükemmel olmaktan uzaktır. Bazı kanserleri erken dönemde gösterememekte dolayısıyla tanında gecikmeler yaşanmaktadır.

Normal mamografide, meme dokusu 2 plaka arasında sıkıştırılarak iki pozisyonda filmleri alınır. Bu şekilde tüm meme dokusu ancak 2 boyutlu olarak değerlendirilebilir.  Bütün meme dokusu sadece iki kesitle değerlendirildiğinden, özellikle yoğun meme dokusu söz konusu olduğunda kanserli alan diğer dokular arasında gizlenebilir. Bu kısıtlılık nedeniyle mamografinin doğru tanı koyabilme oranı en iyi merkezlerde bile % 85 sınırında kalmaktadır.

Tomosentez ile bu problem aşılmıştır.  Dijital Tomosentez cihazı ile memenin milimetrik kesitleri alınmakta ve 3 boyutlu görüntüsü elde edilmektedir. Bu şekilde memenin iç yapısı daha net olarak görüntülenmekte ve varsa tümörün 3 boyutlu olarak yeri tespit edilebilmektedir.

Çekim işlemi 3-4 saniyede tamamlanmaktadır. Böylece meme dokusunun kalınlığına göre yaklaşık 60-80 görüntü elde edilip incelenmektedir. Kesitsel düzlemde inceleme yapma olanağı, dokuların üst üste gelerek oluşturduğu yalancı negatif ve yalancı pozitif görüntülerin yarattığı olumsuz sonuçların sayısını oldukça azaltmıştır.
Memenin tomosentez incelemesinde optimal görüntüler elde edebilmek için gerekli olan kompresyon (meme dokusunun sıkıştırılması) ihtiyacı da azalmaktadır. Çekim sırasında meme daha az sıkıştırılır. Mamografiyi bir çeşit röntgen olarak kabul edersek tomosentez tomografi olarak adlandırılabilir.  Gereksiz biyopsi ve ameliyat oranı azalır.
Klinik çalışmalar bütün bu özellikleri ile 3 boyutlu meme tomosentez incelemenin, meme kanserinin erken tanısında kullanılacak en değerli tanı aracı olarak dijital mamografinin yerini alması yolunda ciddi umutlar vaat etmektedir.

Dijital meme tomosentez incelemesinin avantajları:
-Meme dokusunun 3 boyutlu olarak incelenmesini sağlar
-Yoğun meme dokusunun üst üste gelerek kanserli dokuyu gizlemesini engeller
-Yalancı pozitif görüntüler olmadığından özel pozisyonlarda alınan tekrar filmlerinin sayısını azaltır. Böylece gereksiz radyasyon alımını engellemiş olur. Doğru tanı koyma oranını yükselterek biyopsi ve ameliyat oranını azaltır
-Mamografi çekilmesi sırasında gerekli olan kompresyon miktarını azaltarak hastanın tetkik sırasında daha az baskı ve sıkıntı duymasını sağlar.

 

Dijital mamografinin klasik mamografiye üstünlükleri

 • 50 yaş altı kadınlarda erken tanı oranı daha yüksektir.

• Kontrast çözünürlüğü daha yüksektir.

• Bilgisayar ortamında kontrast değişikliği, büyütebilme gibi özellikleri tanı koymayı kolaylaştırır.

• Teknik sebeplerle film tekrarı azalır.

• Görüntüler bilgisayar arşivinde saklanabildiği için kolaylıkla eski filmlerle mukayese edilebilir.

 

Dijital mamografi çekimi nasıl gerçekleştirilir?

Mamografi çekimi; bu konuda özel  eğitim almış  bayan teknisyenlerimiz  tarafından yapılacaktır.

Meme özel bir platform  üzerine  dikkatlice yerleştirilir ve daha sonra plexiglass dan yapılmış bir mekanizma  ile sıkıştırılır. Kaliteli bir mamografi görüntüsü elde etmek için  memenin optimal derecede sıkıştırılması gereklidir. Bu sıkıştırma sayesinde, meme dokusunun aldığı radyasyon dozu da azalacaktır (çok duyarlı meme dokusuna sahip hanımlarda bu baskı hissi rahatsızlığa neden olabilir, böyle kişiler mamografi randevularını adet bitiminden 5 gün sonrasına almaya özellikle dikkat etmelidir). Teknisyen sıkıştırma sonrasında hemen röntgen çekimi için düğmeye basar. Meme dokusu 5 saniye sıkışık durumda kalır ve çekim sonrasında sıkıştırma otomatik olarak  ortadan kalkar. Bu şekilde bir taraf  memenin iki farklı pozisyonda çekimi yapılır ve daha sonra aynı işlemler diğer taraf meme için tekrarlanır.

Dijital mamografi çekimi sırasında ne hissedeceğim?

Çekim öncesinde meme dokunuzda aşırı hassasiyet olduğunu teknisyenimize bildirmeniz halinde, cihazımızın programı ve sıkıştırma şiddetinde gerekli düzenlemeler yaparak mamografi çekiminin sizin için olabildiğince ağrısız bir deneyim olmasını sağlamaya çalışacağız.

Dijital Mamografi’nin Klasik Mamografi’den farkı nedir?

• Dijital mamografi cihazı kullanılan hastaların aldığı radyasyon dozu yaklaşık %50 oranında azalıyor.

• Dijital mamografide görüntü kontrastı klasik mamografiye oranla çok fazladır.

• Klasik mamografideki yetersiz veya yüksek radyasyon dozuna bağlı tekrar çekimler ortadan kalkıyor.
• Klasik mamografideki tekrar çekim oranı azalıyor.

• Hasta filmleri dijital ortamda arşivlenmekte ve dijital olarak (CD, vs) taşınabiliyor.

• Arşivlenen filmler yıllar sonra bile tekrar basılabiliyor.

• Her memeye özgü sıkıştırma hızı ve gücü ayarlanabiliyor.